Urazy kolana na stoku - część I wiadomości wstępne.

Co pacjent powinien wiedzieć? » Urazy kolana na stoku - część I wiadomości wstępne.

Rozpoczął się sezon narciarski. Jak co roku wielu amatorów zimowych sportów wyruszyło na górskie szlaki. Radość „białego szaleństwa” łączy się z ryzykiem urazów, szczególnie stawów kolanowych.
Urazy narciarskie kolan mogą dotyczyć tkanek miękkich ( mięśni, więzadeł, torebki stawowej) i kości tworzących staw ( złamania o różnym stopniu przemieszczenia).

Każdy staw charakteryzuje się odpowiednim zakresem ruchu, zależnym od budowy anatomicznej struktur kostnych i mięśniowo-więzadłowych. W trakcie urazu może dojść do przemieszczenia powierzchni stawowych poza maksymalny, prawidłowy ( fizjologiczny) zakres.  Skutkiem tego są różnego stopnia skręcenia i zwichnięcia. Jaka jest między nimi różnica?


Skręcenie jest to chwilowe przemieszczenia końców stawowych kości tworzących staw poza fizjologiczny zakres ruchu. Konsekwencją takiego urazu są uszkodzenia torebki stawowej, więzadeł, mięśni. Natomiast nieuszkodzone powierzchnie stawowe ustawione są zwykle w prawidłowym położeniu. W przypadku niewielkiego skręcenia jest to ból, jednak ruchy kolana czynne i bierne są zachowane. Oś kończyny jest prawidłowa. Nie stwierdza się istotnych deformacji poza obrzękiem, poszerzeniem obrysów. Możliwe jest obciążanie kończyny. W niektórych przypadkach narciarze są w stanie kontynuować zjeżdżanie. W takich sytuacjach zwykle wystarcza okład z lodu, leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, ograniczenie wysiłku.

Do zwichnięcia dochodzi, gdy działająca siła jest znacznie większa i powoduje rozerwanie struktur torebkowo-więzadłowych. Dochodzi również do częściowego ( podwichnięcie) lub całkowitego (zwichnięcie) przemieszczenia powierzchni stawowych.


Jeśli działająca siła jest duża dochodzi do złamania kości. Szczególny typ złamania, które dotyczy  powierzchni stawowych nazywa się złamaniem dostawowym.


W obydwóch przypadkach dominuje duży ból, nasilający się przy próbie ruchu. Obrysy kończyny są nieprawidłowe. Na stoku każdą poważną wątpliwość odnośnie stanu kolana najlepiej skonsultować ze służbami ratowniczymi.

Diagnostyka urazów kolana opiera się przede wszystkim na badaniu lekarskim. Prawie zawsze wykonywane jest zdjęcie rentgenowskie celem oceny struktur kostnych. Złamania przemieszczone, zwłaszcza dostawowe wymagają leczenia są operacyjnego. Po wykluczeniu złamania, w uzasadnionych przypadkach można unieruchomić kończynę w szynie gipsowej lub ortezie na ok. 7-10 dni. Po tym czasie ponowne badanie lekarskie wskazuje dalsze kierunki postępowania. W sytuacjach wątpliwych można poszerzyć diagnostykę o badanie rezonansu magnetycznego (MRI). Jest to najlepsza, nieinwazyja metoda oceny struktur kolana, zbliżona skutecznością do artroskopii (małoinwazyjne, bezpośrednie oglądanie stawu przy pomocy kamery.)  Ze względu na trudną dostępność MRI czasami pomocne jest badanie USG ( badanie z zastosowaniem fal ultradźwiękowych). Jednak trzeba pamiętać, że przydatność tej metody w świeżych przypadkach urazowych jest ograniczona ze względu obiektywne przeszkody jak ból, krwiak w stawie, ograniczenia ruchomości kolan, dyskomfort pacjenta. Najlepiej wykonane USG, przy pomocy najlepszego sprzętu i przez doświadczonego lekarza nigdy nie będzie tak wartościowe jak MRI.  Należy podkreślić, że aktualny standard w diagnostyce urazów kolana to badanie lekarskie poszerzone ewentualnie o wymienione badania dodatkowe.

 

Decyzja o kierunku leczenia, zwłaszcza operacyjnego nie może być podejmowana jedynie na podstawie opisu  USG lub MRI, gdyż oznaczałoby to, że leczony jest wynik badania, a nie kolano pacjenta.

W kolejnych częściach omówione będą postępowania w uszkodzenia łękotek, więzadeł, chrząstki stawowej.


 Trzy sposoby jak uniknąć urazów na stoku:

  1. Dobre przygotowanie fizyczne.
  2. Właściwie dobrany i przygotowany sprzęt narciarski .
  3. Obiektywna ocena swoich możliwości i obserwacja innych narciarzy.



Tomasz Sorysz